Daron Acemoğlu – Ulusların Düşüşü

Dünyaya Neden Batı Hükmediyor‘u okumamın üzerinden sadece 1 ay geçtikten sonra, hemen hemen aynı konuda farklı bir tezi savunan ve çok daha popüler bir kitap olan Ulusların Düşüşü’nü okumaya başladım. İstanbul doğumlu ve Ermeni kökenli iktisat profesörü Daron Acemoğlu‘nun bu kitabı yanlış hatırlamıyorsam D&R’ın çok satanlarına bile girmişti. Ortalamanın çok üzerinde fiyatlarda kitap satan Doğan Kitap‘ın 28. baskısını yaptığı Ulusların Düşüşü, kendi tezini savunurken çok fazla eksik bilgiler verdiği ve bazı gerçekleri göz ardı ettiğini düşündüğümden dolayı beklediğim etkiyi yaratmadı bende.

daron-acemoglu-ulusların-dususu-hollanda


Ulusların Düşüşü

Ulusların Düşüşü’nde savunulan temel teori, Acemoğlu’nun kapsayıcı kurumlar olarak tanımladığı ve çoğulcu demokrasilerde fırsat eşitliği sağlayan kurumları barındıran ülkelerin refah seviyesinin daha yüksek olduğu ve her zaman daha yüksek olacağı, bunun aksi şekilde de sömürücü kurumlar olarak tanımladığı ve paranın belli bir kesimin elinde bulunduğu, demokrasinin yeteri kadar tabana yayılmadığı ülkelerde ise yoksulluğun ve az gelişmişliğin hüküm süreceğini savunuyor.

Gördüğünüz gibi uzun da olsa bir cümleyle kitabı özetledim. Fakat yazarlar dertlerini anlatmak için koskoca kitapta benzer örnekler sürekli döndürüp dolaştırarak anlatmışlar. 15 bölümden oluşan kitabın sadece son bölümünü okuyarak yazarların kanıtlamak istediklerini rahatlıkla kavrayabilirsiniz. Kalan 14 bölümün de çok büyük bir çoğunluğu tarihi olaylardan ibaret, herhangi bir ekstra bilgi verilmiyor. Tekrarlar okuyucuyu yıldırıyor. Kolaylıkla bir makaleyle kelamını anlatabilecek iken bunu kitaba dönüştürmeleri çok gereksiz bir çaba olmuş.

daron-acemoglu-ulusların-dususu-arka-kapak


Yokmuş Gibi Yapmak..

Eksik bulduğum noktalardan biri de döngülerin sonsuza kadar böyle süreceğini savunuyor olması. Döngülerden kastım, kapsayıcı kurumlara sahip ülkelerin hiç sekteye uğramadan aynı refahı sürdürebileceklerini, sömürücü kurumlara sahip ülkelerin ise zinciri kıramadıkları takdirde hiçbir koşulda ileriye gidemeyecekleri… Bu yoruma belli noktalarda katılabilirim fakat önemsemedikleri veya görmezden geldikleri öyle durumlar söz konusu ki insanın kafasında kocaman soru işaretleri bırakıyor.

daron-acemoglu-ulusların-dususu-rotschild

Mesela sırf sömürücü kurumlara sahip olduğundan dolayı Çin‘in büyümesinin gerçekçi olmadığı ve bir noktada son bulacağı, ama Kanada, ABD, İngiltere gibi ülkelerin sırf kapsayıcı kurumları olduğu için büyümelerinin sonsuza kadar devam edeceği gibi kabul etmekte çok zorlandığım bir savı ortaya atıyor. Sanki bu dünya üzerinde daha önce hiç devrim olmadı ve güç dengeleri hiç değişmedi… Veya Afrika ülkelerinin geri kalmışlığının nedeni olarak elmasın yarattığı ranttan nemalanmak için iç savaşa el altından destek veren emperyalist devletlerin değil de, sömürücü kurumlara ve diktatörlere sahip olmalarından refah seviyelerinin düşük olduğu gibi komik gerekçeleri sıralıyor. En basitinden blogumda da yer verdiğim koltan madeni gerçeği buna bir numaralı kanıt. Kitapta ise hiçbir dış müdahale yokmuş gibi Kongo Cumhuriyeti‘nin yoksul kalmasına gerekçe olarak ekonomik kurumlardan yoksun olması gösteriliyor(s. 90).

Bir diğer ve belki de en temel sorun da sömürücü ve kapsayıcı kurumların tanımları tam anlamıyla hiç yapılmamış. Nedir, ne değildir, yenir mi, içilir mi okuyucu da yazarlar gibi bir haber…

Son olarak ise kitabın adının yanlış çevrilmesi ayrıca dikkatimi çekti. İngilizce adı “Why Nations Fail?” olan bir kitap neden “Uluslar Neden Başarısız Olur?” diye değil de “Ulusların Düşüşü” olarak çevrilmiş anlayamadım. Ne de olsa başarısızlıkla düşüş çok farklı kavramlardır.

daron-acemoglu-ulusların-dususu


Son Söz

Yazının içinde de zikrettiğim gibi eğer sadece kitapta savunulan tezi öğrenmek isteyip, fazlalık bilgilerden uzak durmak istiyorsanız son bölümü okumanız yeterli. Çünkü geriye kalan sayfalar ikna etmek için tekrara düşülmüş bilgi yığınlarından başka bir şey değil. Size yine de kendi fikrinizin oluşması bakımından bütün kitabı okumanızı tavsiye ederim. Sonuçta benim katılmadığım bir fikir başka birine çok mantıklı gelebilir. Kalın sağlıcakla..

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.